EDMUND V. TÉRY
Zdobycie Pośredniej Grani
 
[Pośrednia Grań]
Fot. Vladimír Koštial
  

Copyright (c) 2007 by Józef Nyka

POŚREDNIA GRAŃ 1876
Pierwsze wejście na efektowną Pośrednią Grań (2440 m) było jednym z śmielszych wyczynów w historii taternictwa. Dokonał go węgierski turysta Edmund V. Téry w dniu 11 sierpnia 1876 r., podczas swego zaledwie drugiego pobytu w Tatrach. Miał równo 20 lat, w czym był podobny do swego polskiego odpowiednika – zdobywcy Mnicha, Jana Gw. Pawlikowskiego, nota bene działającego w tym samym czasie. Jego przewodnikiem był słynny Johann Still, liczący już wówczas lat 71. Wchodzili z Doliny Zimnej Wody (Małego Kolbachu), drogą nietrudną ale dość skomplikowaną orientacyjnie. Drugim podobnej rangi dokonaniem Téryego było pierwsze wejście na nie mniej wyzywający Durny (2623 m). Oba szczyty należały do ówczesnych „szklanych gór”, nic więc dziwnego, że sukcesy odbiły się szerokim echem, także po polskiej stronie Tatr. W swej „Wycieczce na Łomnicę” pisze Bronisław Rajchman (s. 91): W restauracji w Szmeksie „zapoznajemy się z najdzielniejszym węgierskim turystą doktorem Téry Ödön, opowiadamy o naszej drodze i dowiadujemy się, że wdarł się na niedostępny dotąd szczyt góry Durnéj (Nordtrabant), przyczém o mało życia nie stracił.” Wypada dodać, że Téry nie był jeszcze doktorem a spotkanie w Szmeksie odbyło się 3 sierpnia 1877, czyli na 5 dni przed jego wejściem na Durny. Podobnie jak Pawlikowski, tak i on miał w sobie żyłkę sportową: szczyt uważano za niemożliwy do zdobycia i to wystarczyło za podnietę. Ale duch sportu nie wkroczył wtedy jeszcze w góry i „drapanie się” na szczyty musiało mieć „poważniejsze” motywy. Stąd już w pierwszych zdaniach artykułu słowa nadziei na piękny i pouczający widok, co było jednym z uznanych uzasadnień wspinaczkowych szaleństw.
Artykuł o Pośredniej Grani Téry zamieścił w tomie 1879 rocznika Magyarországi Kárpátegylet Evkönyve (Jahrbuch des Ungarischen Karpathenvereins). Tekst węgierski (s. 168–176) przetłumaczył na niemiecki (s. 177–186) Ludwig v. Mészáros. Pióro młodego autora jest jeszcze niewyrobione, brak mu będących już wówczas w użyciu terminów z dziedziny wspinania i morfologii terenu skalnego. Przewodnikowe opisy jego dróg (np. WHP 2582, 2584) powstawały później na podstawie powtórzeń. Małego wyjaśnienia wymaga stosowana przez autora nomenklatura. Zgodnie z praktyką ludową, Pośrednia Grań pierwotnie oznaczała cały długi grzbiet rozdzielający obie doliny. Z czasem nazwa zwęziła się do najwyższego szczytu, co jednak odczuwali ówcześni taternicy i – od Fuchsa poczynając – uciekali się do formy Mittelgrat-Turm, w polskiej literaturze Turnia Pośredniej Grani. Stąd u Téryego Pośredni Rygiel dla grzbietu jako całości i Pośrednia Grań dla samej kulminacji. Nie unowocześniamy nazwy Szmeksu, ponieważ do końca XIX wieku forma Smokowiec nie była szerzej znana. W naszym tłumaczeniu redukujemy nadmiar akapitów a wtrącenia tłumacza w tekście ujmujemy w nawiasy kwadratowe.
Józef Nyka
 

GBH0000    23 (2007)
[brak_tresci]

GBH0000  ERSTERSTEIGUNG DES MITTELGRATES 23 (2007)
Edmund Vilmostól (Ödön) Téry wurde am 4 Juli 1856 zu Ó-Béba (Óbéb) geboren. In 1865 zog er nach Budapest um, wo er sich dem Studium der Medizin widmete und in 1979 die Doctorwürde erlangte. Die Tatra besuchte er das erstemal im Jahre 1875. Bald erwachte nun sein Interesse für das Bergsteigen. Zu seinen hervorragendsten Leistungen gehören die Erstbesteigungen des Mittelgrates (am 11. August 1876, heute 2440 m) und des Schwalbenturms vel Nordtrabants (am 8. August 1877, 2623 m). Im Jahre 1878 erklomm er den Mittelgrat zum zweiten Mal und suchte dabei die Anstiegsroute von dem Grossen Kohlbachtale aus. Damals erst 20–21 Jahre alt, wurde er von Tatraführern begleitet, hat aber den Weg selbst ausgesucht und selbständig geführt. Seine Taten erregten in Ungarn und in Polen großes Aufsehen und weckten Begeisterung für das Bergsteigen. Auch in späteren Jahren brachte er alljährig längere Zeit in der Tatra zu, wo er seine Schritte nach den Hauptgipfeln zu lenken pflegte.
Téry hatte ein grosses Interesse für den Ungarischen Karpathenverein (Magyarországi Kárpátegyesület). Er trat ihm im Jahre 1875 bei und war vorwiegend in der Budapester Sektion tätig. Im Jahre 1888 begründete er zusammen mit Gusztáv Thirring die oppositionelle Neue Budapester Sektion, die sich am 29. September 1891 in den separaten Magyar Turista Egyesület (Ungarischer Touristenverein) umwandelte. Téry gehörte zu den tatkräftigsten Ausschussmitgliedern des neuen, ungemein rührigen Vereins (1907–10 als Vorsitzender). Die Tatraliteratur verdankt ihm die Gründung im Jahre 1889 der Zeitschrift „Turisták Lapja“, die bald zum grössten Ansehen gelangte. Er leitete sie als Redakteur und publizierte mehrere Artikel und Abhandlungen. Sein Beitrag „Die erste Ersteigung des Mittelgrates (2440.1 m)“ erschien ungarisch und deutsch in dem Jahrbuch des Ungarischen Karpathenvereins 1879. In der deutschen und ungarischen Tatranomenklatur erinnern an Ödön Téry mehrere Namen – Téry-Spitze, Téry-Turm, Téry-Schartl, Téry-Nadel, Téry-Couloir, Téry-Seelein und besonders die 1898–99 auf seine Anregung und unter seiner Obhut erbaute Téry-Hütte, die allgemein beliebte „Terinka“. Vor 150 Jahren geboren und vor 90 gestorben, hat Ödön Téry das Aufblühen des Tatra-Bergsteigens maßgeblich beeinflusst und in seiner Geschichte bleibende Spuren hinterlassen. Ein treues Andenken bleibt ihm in den Bergsteigerkreisen gesichert.