JOZEF NYKA
DETAIL-KARTE 1:25 000
Pierwsza szczegolowa mapa Tatr
 
[Fragmenty Detail-Karte 1:25 000]
Fragmenty Detail-Karte 1:25 000 (skala w reprodukcjach zmieniona)
  
Redakcja: Monika Nyczanka

Copyright (c) 2015 by Jozef Nyka


Wydanej drukiem mapy w tej skali Tatry Wysokie wczesniej nie mialy, choc od r. 1878 poczynajac, w podzialce 1:25 000 udostepniane byly fotokopie pierworysow austriackiej wojskowej mapy specjalnej 1:75 000, potocznie zwanej „specjalka”, uzywane takze przez fizjografow polskich. Mowiac o szczegolowej mapie Tatr mamy na mysli „Detail-Karte des Tatra-Gebietes” 1:25 000 – opracowana i wydawana drukiem przez podlegly Ministerstwu Wojny wiedenski c.-k. Wojskowy Instytut Geograficzny (K. und k. Militargeographisches Institut, MGI), skladana z dwu arkuszy formatu 54,2 x 71,3 cm (lacznie 108,4 x 71,3 cm) i obejmujaca Tatry Wysokie wraz z podnozem poludniowym – w prostokacie od Czuby Goryczkowej na zachodzie po Jaskinie Bielskie na wschodzie i od Hawrania na polnocy po wsie Szczyrbe i Gierlachowce na poludniu. W okolo 3/4 Detail-Karte pokrywala sie z sekcja „Hohe Tatra” mapy specjalnej 1:75 000, a zostala wydana jako nr XII serii „Topographische Detailkarten”.
 

GBH0000    44 (2016)
[brak_tresci]

PRZYPISY
 1.  Dziwi szczegolnie, ze nie spostrzegl tej omylki Franz Denes w swoim omowieniu mapy w JUKV 1898, w ktorym wytyka autorom wiele bledow, choc przeciez sam asystowal ekipie w calym cyklu prac pomiarowych.
 2.  Prace i doswiadczenia prowadzili kpt. Artur von Hubl i kpt. Mathias Liebhart, kamera fotogrametryczna zajmowal sie Friedrich Pichler. Baze ekipa miala w Wielkiej, punkt wypadowy w schronisku nad Stawem Popradzkim, skad w r. 1893 zalozono 14 stanowisk, by zrobic z nich 85 zdjec – z trudem, gdyz pogoda byla niekorzystna. Wyniki roku 1894 byly lepsze i ostatecznie dowiodly, ze fotogrametria ma duza przyszlosc, choc jest mocno zalezna od warunkow i widocznosci. Mitteilungen des k.u k. Militargeographischen Institutes, t. XI 1893, s. 33–34.
 3.  Karl Korzer: Die Stereoautogrammetrie im Dienste der Landvermessung. Mitteil. des k.u k. Militargeographischen Institutes 1913, s. 107.
 4.  Adolf Rummer von Rummershof (plk.): Die Photogrammetrie im Dienste der Militar-Mappierung. Mittheilungen des k.u.k. Militargeographischen Institutes, t. XVI, 1896 (1897), s. 67–98, cytat s. 88.
 5.  Ferdinand Scheich, wedlug Osterreichische Touristen-Zeitung (OTZ) 1894 s. 218, 22-letni urzednik pocztowy z Neutitschein, przepadl bez wiesci 7 wrzesnia 1894, jak przypuszczano w masywie Slawkowskiego, gdzie wybral sie bez przewodnika. Poszukiwania prowadzili przewodnicy, policja, rodzina, L. Jarmay szukal od strony Zakopnego („Karpathen-Post” 38 i 39 z r. 1894). O znalezieniu zwlok podczas kartowania terenu pismo to donioslo w notatce „Abgesturzter Tourist” w numerze 30, 1895, s. 2. Jak wynikalo z obrazen glowy i zlaman, turysta zginal w wyniku upadku. Tymczasem Mittheilungen DuOeAV z 15 VIII 1895, nr 15, s. 190 podaja, ze zwloki znalezli woznice na stozku piargowym pod grania Kastenbergu, przez ktora Scheich mial jakoby przejsc z Doliny Slawkowskiej. Pogrzeb odbyl sie 19 VII w Slawkowie („Karpathen-Post” nr 31, 1895, s. 2).
 6.  Franz Denes: Die neue Originalkarte der Hohen Tatra. Jahrbuch des Ungarischen Karpathenvereines 1898, s. 129–140.
 7.  Dr. Th. Posewitz: Arbeiten auf dem culturellem Gebiete in der Hohen Tatra 1896. „Karpathen-Post” 4 II 1897, nr 5, s. 1.
 8.  Josef Partsch: Die Hohe Tatra zur Eiszeit. Leipzig 1923. Omowienie mapy s. 4–5.
 9.  Janusz Rygielski: Analiza dokladnosci wybranych map tatrzanskich, Politechnika Warszawska, 1974, s. 25.
10.  Wybitnym wspinaczem byl aktywny w Tatrach w latach 1893–1895 Friedrich Pichler, ktory rok pozniej przy pomiarach w Alpach Julijskich spadl w skale kilkadziesiat metrow i tylko cudem nie stracil zycia. Od r. 1897 byl on w Instytucie szefem dzialu fotografii, w materialach z Tatr wystepuje z imieniem Josef.
11.  Kpt. Josef Gans (Mitt. 1894, s. 12) byl najczesciej wymienianym rzekomym zdobywca turni. Ernst Hochberger (s. 109 nr 0352) wiaze z tym nazwiskiem niemiecka nazwe Rywocin – „Gant”: „zapewne nazwisko inzyniera geodety Ganta, ktory 1895 lub 1896 wszedl na ten szczyt jako pierwszy”. Tymczasem laczenie znakow na szczytach z nazwiskami oficerow sluzby topograficznej nie jest sluszne. Oficerowie obslugiwali przyrzady miernicze – trianguly, zerdki i inne sygnaly namiarowe instalowali zwykle zolnierze z obslugi (Instituts-Soldaten).
12.  Andreas Marcsek jr. Streifzuge in der Hohen-Tatra, Jahrbuch des UKV 34, 1907, s. 97–106 (wzmianka s. 106).
13.  Jozef Hlavacka „Podrobny plan Vysokych Tatier” 1:25 000 – na podstawie Kroutila-Gellnera, Praha 1957. W r. 1967 uzupelniona mapa ukazala sie drukiem – juz tez z wykorzystaniem prac W.H. Paryskiego i A. Puskasa.
14.  Relief zostal wydany w Wiedniu przez jeden z tamtejszych „zakladow artystycznych” i byl w wolnej sprzedazy. Trzy egzemplarze otrzymali w darze arcyksiazeta Joseph, Friedrich i Joseph August – milosnicy Tatr i „coroczni w nich bywalcy”. Arcyks. Friedrich byl oficjalnym protektorem MKE i patronem schroniska nad Zielonym Stawem Kiezmarskim. Szczegoly podaje Franz Denes w JUKV 1901 s. 175–177.
GBH0000  ZUSAMMENFASSUNG 44 (2016)
Im Jahre 1893 wandte sich der Ungarische Karpatenverein (UKV, MKE) an das Reichs-Kriegs-Ministerium in Wien mit der Bitte, eine neue kartographische Aufnahme der Hohen Tatra durchfuhren zu lassen, da die vorhandenen Karten in den hoheren Regionen gar manche Unrichtigkeiten zeigen. Im Sommer 1895 waren drei Vermessungssektionen des genannten Militargeographischen Institutes emsig mit der Neuvermessung beschaftigt. Bei der Aufnahme wurde die Photogrammetrie das erstemal in den Dienst der Mappierung gestellt. Arbeitsversuche mit der neuen Technik wurden in den Jahren 1893 und 1894 im Mengsdorfer Tal durchgefuhrt. Die richtige Fotoarbeit begann am 3. Juni 1895 im Koprova-Tal, am 29. August war die Aufnahme der Sudseite der Tatra beendet ud die Mappeure ubersiedelten auf die Nordseite. Die Witterungsverhaltnisse erschwerten das rasche Fortschreiten der Arbeit und so musste ein kleiner Teil der Aufnahme fur das Jahr 1896 zuruckbleiben. In der Millenniums-Ausstellung in Budapest (1896) im Pavillon des gemeinsamen Heeres erregte die nicht ganz fertige Karte allgemenie Bewunderung. Das Probeexemplar der ersten Tatra-Karte im Massstabe 1:25.000 wurde am 1 August 1897 der General-Versammlung des UKV im Matlarenau vorgelegt. Das fertige Kartenwerk ist im Fruhjahr 1998 erschienen. Diese mit voller Verlasslichkeit ausgearbeitete Karte umfasst das Gebiet von Hohlenhein im Osten bis Goryczkowa Czuba im Westen und von Havran im Norden bis Gerlsdorf sudwarts. Die Karte hatte einige Neuauflagen – bei der Ausgabe 1909–1912 wurden die Namen teilweise magyarisiert. Sie hatte auch polnische (1903) und spater tschechoslovakische (1922 und 1932) Fassungen. In die Legende der Detail-Karte hat sich ein grober und unerklarlicher Fehler eingeschlichen – bis heute von niemandem bemerkt: statt 1895–96 wurden irrtumlich die Jahre 1896–97 gedruckt.
Prof. Joseph Partsch 1904: Die Kartographie der Hohen Tatra ist durch die Detail-Karte des k. u. k. militar-geographischen Instituts auf einen wesentlich vollkommeneren Standpunkt emporgestiegen.